|
|
TÜRK VITRAY TARIHI
Anadolu uygarlıklarından elde edilen cam isçiliğinin en seçkin örnekleri
günümüzde "cam"ın tarihi gelişimi konusuna ışık tutmaktadır. Çeşitli
model ve formlarda vitray, Selçuklular döneminde geliştirilmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul'un fethiyle camcılığın merkezi
bu kent olmuştur. Cesm-i bülbül, Beykoz isi bu dönemden günümüze ulaşabilen
tekniklerden bazılarıdır.
Anadolu'da camin ilk kez göz boncuğu olarak üretimi İzmir-Görece
köyündeki ustalar tarafından gerçekleştirilmiştir. Anadolu'nun her
tarafında temelinde nazar inancı olan cam boncukları görmek mümkündür.
Nazarlık yoluyla canlı veya nesneye yönelen bakışların dikkatinin başka
bir nesneye yöneleceğine inanılır. Bu nedenle nazar boncuğundan yapılan nazarlıklar
canlının veya nesnenin görünen bir yerine takılır.
CAM SÜSLEME SANATI; VITRAY...
Önceleri hep büyük mimari yapılarda rastlardık bu süsleme sanatına. Çok
özel ve o büyük yapılara özgü bir şeydi sanki, onlara özeldi. Camilerin
pencerelerindeki o rengarenk camlardı bize göz kırpan, baktıran. Veya
önemli bir mekanın paravanıydı, tablosuydu, aynasıydı...
Size neler çağrıştırıyor pek de bilinmez ama hep geçmiştir nedense aklınıza
gelen, öyle değil mi?
CAM SÜSLEME (VITRAY) SANATININ GELISIMI
Cam süsleme sanatı, çok eski zamanlardan beri bilinmektedir. Antik Çağa
kadar bu sanat kullanılıyordu. Cam süsleme sanatı aslen Doğu Akdeniz'den
gelmektedir. O zamanlarda da cam üretimi yapılıyordu. Kalın ve küçük
boyuttaki camlar, mermerler, bronzlar ve küçük cam parçaları ile birlikte
bu sanat ortaya çıktı. En eski boyalı vitray örnekleri 9. ve 10.yy'da
bulunmuştur. Daha sonra vitray gotik mimarlığının yayılmasına koşut bir gelişme
göstermiştir.
1260 yıllarında yeni bir dönem başladı. Bu tarihte vitray çok canlı
ancak ışığı daha az geçiren
renklerden yapılıyordu. Osmanlı Devleti de yapılarında Cam süsleme
sanatını kullanmıştır. Cami, konak, saray, türbelerde vs. Rastlamak
mümkündür. Özellikle bu yapıların tepelerinde görülen camlarda birleştirici
madde olarak alçı kullanılmıştır. Topkapı Sarayı, Şehzade Türbesi,
Süleymaniye Camii, Yeni Cami bunlara örnek olarak gösterilebilir.
Günümüzde vitray giderek önem kazanmış, özellikle iç mimarlıkta daha çok
kullanılmaya başlanmıştır.
CAM SÜSLEME (VITRAY) TEKNIKLERI
Cam süsleme sanatında uygulanan 5 teknik var:
Mozaik vitray: Mozaik vitrayın yapımı için gerekli olan malzemeler; beyaz
cam materyalleri, transparan cam vitray boyası, siyah cam vitray boyası,
fırça, siyah kontur, 40*30* mat cam 40*30 ebatlarında olan camin mat
tarafına siyah konturla eskiz çizilir, çizilen eskizin içi fırça yardımı ile
transparan cam vitray boyası ile boyanır. Boyanan bölgelere camlar
serpiştirilir ve kurumaya bırakılır. Kuruduktan sonra eskiz siyah cam
vitray boyasıyla boyanır. Bir süre daha kuruduktan sonra çerçeve yapılır.
Macunlu vitray: Macunlu vitrayın yapımı için gerekli olan malzemeler;
yapılacak yerin ebadı kadar cam alınır, selülozik vernik, selülozik
tiner, renkli camlar, elmas, macun, ispirtolu kalem, pense ve silikon Öncelikle
eskiz çizilir ve renklendirilir. Eskiz camin altına yerleştirilir.
Rengine göre cam alınır, eskizin üzerinde çizilir, sonra elmas yardımı
ile cam çizilen yerden kesilir. Fazla parçalar pense ile alınır ve
kesilen cam yerine koyulur. Bütün parçalar bu şekilde kesildikten sonra
renkli camlar selülozik vernikle camdaki yerlerine yapıştırılır. Bu işlem
de bittikten sonra camların araları macun ile doldurulur. Macun
kuruduktan sonra selülozik tinerle silinir. Biten cam yapılan yere
silikonla yapıştırılır. Renkli camlar bu iki camin arasında kalır.
Kurşunlu vitray: Kurşunlu vitrayın yapımı için gerekli olan malzemeler;
renkli camlar, elmas, ispirtolu kalem, pense, havya, kursun, pamuk,
lehim, selülozik tiner
Öncelikle eskiz çizilir ve renklendirilir. Çizilen eskiz masa üstünde
sabitleştirilir, bir kösesi iki kursunla havya yardımı ile lehim yapılır.
Rengine göre camlar alınır, eskizin üzerinde çizilir, sonra elmas yardımı
ile cam çizilen yerden 1,5 mm dıştan kesilir. Fazla parçalar pense ile
alınır ve cam kursuna yerleştirilir. Açıkta kalan kısmi da kursunla
birleştirilip lehim yapılır. Lehim yapılan yer pamuk yardımıyla silinir.
İşlem bu şekilde devam eder. Biten cam selülozik tinerle silinir ve yapılan
yere yapıştırılır.
Boyalı vitray: Boyalı vitray için gerekli olan malzemeler; cam, cam boyaları,
fırça.
Eskiz çizilir ve renklendirilir. Eskiz camin altına yerleştirilir ve kontür
ile çizilir. Daha sonra oluşturulan renkler boyanır ve işlem biter.
Tiffany vitray: Tiffany vitrayın yapımı için gerekli olan
malzemeler; renkli camlar, elmas, pense, havya, bakir folyo, lehim
tasarlanan desen bir karton üzerine
çizilir. Renk kodları yazılarak her parça numaralandırılır. Karton
üzerine yapılan çalışma eskiz kağıdına aktarılır.Bu işlem bittikten sonra
tiffany vitray makası ile karton kesilir.Kesilen kartondan çıkan kalıp
parçaları yardımıyla üzerindeki renk kodlarına uygun camlar kesilir.kesilen
camlar rodajlanıp temizlendikten sonra tiffany vitray bakır folyosu ile
sarılıp eskiz üzerine dizildikten sonra lehimlenir.
|
